2‌. 3‌ .1‌. عناصر درختی رویشگاه‌های مانگرو استان هرمزگان34
2‌. 3‌. 1‌. 1‌. درخت حرا34
2‌. 3‌. 1‌. 2‌. درخت چندل38
2‌. 3‌ .2‌. فنولوژی گونه‌های حرا و چندل41
2‌. 3‌ .3‌. گونه‌های علفی همراه در رویشگاه‌های مانگرو استان هرمزگان43
2‌. 3‌ .4‌. ساختار جنگل‌های مانگرو رویشگاه سیریک43
2‌. 4‌. تصمیمگیری48
2‌. 4‌ .1‌. تصمیم گیری چند معیاری ( MCDM )48
2‌. 4‌. 1‌. 1‌. مدلهای چند هدفه (MODM)48
2‌. 4‌. 1‌. 1‌. مدل های چند شاخصه (MADM)48
2‌. 4‌ .2‌. انواع مدلهای MADM50
2‌. 4‌. 2‌. 1‌. روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP)50
2‌. 4‌ .3‌. معیارهای ارزیابی53
2‌. 4‌ .4‌. نسبت سازگاری (C.R.)53
2‌. 4‌ .5‌. سامانه پشتیبانی تصمیم گیری (DSS)55
2‌. 4‌ .6‌. سامانه پشتیبانی تصمیم گیری مکانی (SDSS)56
3.مواد و روش‌ها58
3‌. 1‌. مقدمه58
3‌. 2‌. معرفی منطقه موردمطالعه58
3‌. 2‌ .1‌. موقعیت جغرافیایی58
3‌. 2‌ .2‌. وضعیت آب و هوایی59
3‌. 2‌ .3‌. خاکشناسی و محدودیت اراضی59
3‌. 2‌ .4‌. زمین‌شناسی61
3‌. 2‌ .5‌. پوشش گیاهی و کاربری اراضی منطقه61
3‌. 3‌. روش انجام کار63
3‌. 3‌ .1‌. شناخت مسئله64

3‌. 3‌ .2‌. ابزار مورد استفاده64
3‌. 3‌ .3‌. جمع آوری داده64
3‌. 3‌ .4‌. آماده‌سازی داده‌ها64
3‌. 3‌ .5‌. تشکیل پایگاه داده65
3‌. 3‌ .6‌. معیارهای مؤثر در مکان‌یابی مناطق مستعد احیاء بیولوژیک جنگل‌های مانگرو65
3‌. 3‌ .7‌. لایه‌های اطلاعاتی65
3‌. 4‌. ایجاد لایه های اطلاعاتی66
3‌. 4‌ .1‌. لایه‌ی شیب زمین66
3‌. 4‌ .2‌. لای? کاربری اراضی (ساحلی)67
3‌. 4‌ .3‌. لایه ژئومورفولوژی70
3‌. 4‌ .4‌. لایه خورهای ساحلی72
3‌. 4‌ .5‌. لایه خط جزر ومد73
3‌. 4‌ .6‌. لایه پراکنش گونه‌های جنگلی مانگرو75
3‌. 4‌ .7‌. لایه پراکنش گل‌خورک77
3‌. 4‌ .8‌. لایه بافت خاک78
3‌. 4‌ .9‌. لایه EC79
3‌. 4‌ .10‌. لایه هیدروگرافی (عمق آب)80
3‌. 4‌ .11‌. لایه ارتفاع82
3‌. 5‌. وزن‌دهی به معیارها82
3‌. 6‌. محاسبه نرخ سازگاری83
4.نتایج86
4‌. 1‌. قواعد تصمیم‌گیری یا روش‌های مختلف ترکیب لایه‌ها86
4‌. 2‌. تلفیق لایه‌های اطلاعاتی و اولویت‌بندی مکان‌ها86
4‌. 2‌ .1‌. تعیین ارزش معیار شیب86
4‌. 2‌ .2‌. تعیین ارزش معیار کاربری ساحلی87
4‌. 2‌ .3‌. تعیین ارزش معیار ژئومورفولوژی88
4‌. 2‌ .4‌. تعیین ارزش معیار خورهای ساحلی90
4‌. 2‌ .5‌. تعیین ارزش معیار خط جزر و مد90
4‌. 2‌ .6‌. تعیین ارزش معیار پراکنش جنگل‌های مانگرو91
4‌. 2‌ .7‌. تعیین ارزش معیار پراکنش گل‌خورک92
4‌. 2‌ .8‌. تعیین ارزش معیار بافت خاک93
4‌. 2‌ .9‌. تعیین ارزش معیار هدایت الکتریکی94
4‌. 2‌ .10‌. تعیین ارزش معیار عمق آب95
4‌. 3‌. ارزیابی نرخهای ناسازگاری در مدل Expert choice96
4‌. 4‌. تلفیق و آنالیز لایههای اطلاعاتی بر اساس ارزشهای بدست آمده از روش AHP97
4‌. 5‌. آنالیز حساسیت97
4‌. 6‌. سناریوهای مختلف در صحت‌سنجی نقشه‌های حاصل از AHP100
4‌. 6‌ .1‌. سناریوی (1): صحت‌سنجی با استفاده از همپوشانی ساده (Fuzzy AHP)100
4‌. 6‌ .2‌. سناریوی (2): صحت سنجی با استفاده از روش گامای فازی (Fuzzy AHP)101
4‌. 7‌. تعیین مکان مناسب با استفاده از روش جمع فازی (FUZZY-AHP) و گامای فازی (FUZZY-GAMA)102
5.بحث و نتیجه‌گیری105
5‌. 1‌. مقدمه105
5‌. 2‌. آزمون فرضیه‌ها105
5‌. 3‌. نتیجه‌گیری و بحث105
5‌. 4‌. پیشنهادها108
6.منابع و مراجع110
فهرست نمودارها شکل‌ها صفحه
نمودار 2-1: فراوانی طبقات ارتفاعی درختان حرا………………………………………………………………………………………………..45
نمودار 2-2: ارتفاع تمام درختان حرا اندازه‌گیری شده…………………………………………………………………………………………45
نمودار 2-3: فراوانی طبقات ارتفاعی درختان چندل…………………………………………………………………………………………….46
نمودار 2-4: ارتفاع تمام درختان چندل اندازه‌گیری شده…………………………………………………………………………………..46
نمودار 2-5: فراوانی طبقات قطر تاج درختان حرا……………………………………………………………………………………………..46
نمودار 2-6: قطر تاج تمام درختان حرا اندازه‌گیری شده……………………………………………………………………………………46
نمودار 2-7: فراوانی طبقات قطر تاج درختان چندل………………………………………………………………………………………….46
نمودار 2-8:قطر تاج تمام درختان چندل اندازه‌گیری شده…………………………………………………………………………………46
شکل 1: دیاگرام شماتیک از شش جزء اکوسیستم فلات ساحلی گرمسیری (اصلاح شده از Crewz & Lewis, 1991).19
شکل ‏2-1: فرم ماتریسی مدل های MADM49
شکل ‏2-2: تجزیه سیستماتیک یک مساله به معیارها یا اهداف اصلی، معیارهای فرعی و شاخصها در AHP، (Kheirkhah Zarkesh,2005)51
شکل ‏2-3: فرم ماتریسی مقایسه های زوجی51
شکل ‏2-4: درجه مترتب بر ساختار مسئله تصمیمگیری (پرهیزکار و غفاری گیلاندره، 1385)55
شکل ‏2-5: ساختار SDSS، مورد استفاده در حل مسائل مکانی (عزیزخانی 1387)56
شکل ‏3-1: موقعیت جغرافیایی منطقه59
شکل ‏3-2: تصویر نقشه خاکشناسی منطقه61
شکل ‏3-3: نقشه کاربری اراضی و پوشش گیاهی منطقه62
شکل ‏3-4: دیاگرام مربوط به مراحل انجام کار64
شکل ‏3-5: نقشه شیب منطقه67
شکل ‏3-6: نقشه کاربری اراضی(ساحلی) منطقه70
شکل ‏3-7: نقشه ژئومورفولوژی منطقه72
شکل ‏3-8: نقشه پراکنش خورهای منطقه73
شکل ‏3-9: نمودار بالاترین مهکشند در ایستگاه سیریک75
شکل ‏3-10: نقشه خط جز و مد منطقه75
شکل ‏3-11: نقشه پراکنش گونه‌های جنگلی مانگرو77
شکل ‏3-12: نقشه پراکنش گل‌خورک78
شکل ‏3-13: نقشه بافت خاک منطقه79
شکل ‏3-14: نقشه هدایت الکتریکی منطقه80
شکل ‏3-15: نقشه عمق آب82
شکل ‏3-16: وزن معیارهای مورد استفاده83
شکل ‏3-17: وزن هر معیار در مکان یابی مناطق مستعد احیاء بیولوژیک جنگل‌های مانگرو84
شکل ‏4-1: محاسبه برتری نسبی شاخصهای معیار شیب86
شکل ‏4-2: نقشه تعیین ارزش شیب ساحل87
شکل ‏4-3: محاسبه برتری نسبی شاخصهای معیار کاربری ساحلی88
شکل ‏4-4: نقشه تعیین ارزش کاربری ساحلی88
شکل ‏4-5: محاسبه برتری نسبی شاخصهای معیار ژئومورفولوژی89
شکل ‏4-6: نقشه تعیین ارزش ژئومورفولوژی89
شکل ‏4-7:محاسبه برتری نسبی شاخصهای معیار خورهای ساحلی90
شکل ‏4-8: نقشه تعیین ارزش خورهای ساحلی90
شکل ‏4-9: محاسبه برتری نسبی شاخصهای معیار خط جزر و مد91
شکل ‏4-10: نقشه تعیین ارزش خط جزر و مد91
شکل ‏4-11: محاسبه برتری نسبی شاخصهای معیار پراکنش جنگل‌های مانگرو92
شکل ‏4-12: نقشه تعیین ارزش پراکنش جنگل‌های مانگرو92
شکل ‏4-13: محاسبه برتری نسبی شاخصهای معیار پراکنش گل‌خورک93
شکل ‏4-14: نقشه تعیین ارزش پراکنش گل‌خورک93
شکل ‏4-15: محاسبه برتری نسبی شاخصهای معیار بافت خاک94
شکل ‏4-16: نقشه تعیین ارزش بافت خاک94
شکل ‏4-17: محاسبه برتری نسبی شاخصهای معیار هدایت الکتریکی95
شکل ‏4-18: نقشه تعیین ارزش هدایت الکتریکی95
شکل ‏4-19: محاسبه برتری نسبی شاخصهای معیار عمق آب96
شکل ‏4-20: نقشه تعیین ارزش عمق آب96
شکل ‏4-21: نقشه تناسب احیاء بیولوژیک جنگل‌های مانگرو بر اساس روش AHP98
شکل ‏4-22: مساحت طبقات مستعد احیاء جنگل‌های مانگرو برحسب هکتار99
شکل ‏4-23: صحت سنجی با استفاده از روش همپوشانی (Fuzzy AHP)100
شکل ‏4-24: صحت سنجی با استفاده از روش گامای فازی (Fuzzy AHP)101
شکل ‏4-25: تعیین مکان مناسب با استفاده از روش گامای فازی (FUZZY-GAMA)102
شکل ‏4-26: تعیین مکان مناسب با استفاده از روش جمع فازی (FUZZY-AHP)103
فهرست جداول صفحه
جدول ‏2-1: وسعت جنگل‌های مانگرو استان هرمزگان به تفکیک رویشگاه و درجه انبوهی با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای لندست (ETM 2002)32
جدول ‏2-2: وسعت جنگل‌های مانگرو استان هرمزگان به تفکیک رویشگاه با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای IRS(PAN and LISS 20042)33
جدول ‏2-3: مشخصات مؤلفه‌های رویشی درختان حرّا در رویشگاه سیریک45
جدول ‏2-4: تفاوت دو مدل MADM و MODM، در تصمیمگیری (Starr, 1977 وZeleny )49
جدول ‏2-5: مقیاسی برای انجام مقایسه‌های زوج (Saaty,1980)52
جدول ‏2-6: مقادیر R.I. به ازاء ابعاد مختلف ماتریس54
جدول ‏3-1: خاکشناسی منطقه و محدودیت‌های خاک60
جدول ‏3-2: راهنمای کدهای نقشه پوشش گیاهی و کاربری اراضی منطقه سیریک61
جدول ‏3-3: شیب و نحو? طبقه بندی مجدد به آن‌ها در مقیاس‌های مختلف66
جدول ‏3-4: کاربری اراضی (ساحلی) و نحو? طبقه بندی مجدد به آن‌ها در مقیاس‌های مختلف68
جدول ‏3-5: ژئومورفولوژی و نحو? طبقه بندی مجدد به آن‌ها در مقیاس‌های مختلف70
جدول ‏3-6: خورهای ساحلی و نحو? طبقه بندی مجدد به آن‌ها در مقیاس‌های مختلف72
جدول ‏3-7: خط جزر و مد و نحو? طبقه بندی مجدد به آن‌ها در مقیاس‌های مختلف75
جدول ‏3-8: پراکنش گونه‌های جنگلی مانگرو و نحو? طبقه بندی مجدد به آن‌ها در مقیاس‌های مختلف76
جدول ‏3-9: پراکنش گل‌خورک و نحو? طبقه بندی مجدد به آن‌ها در مقیاس‌های مختلف77
جدول ‏3-10: لایه بافت خاک و نحو? طبقه بندی مجدد به آن‌ها در مقیاس‌های مختلف79
جدول ‏3-11: هدایت الکتریکی و نحو? طبقه بندی مجدد به آن‌ها در مقیاس‌های مختلف80
جدول ‏3-12: عمق آب و نحو? طبقه بندی مجدد به آن‌ها در مقیاس‌های مختلف81
جدول ‏3-13: وزن معیارهای مورد استفاده82
جدول ‏4-1: تعیین اهمیت و وزن معیار شیب با استفاده از AHP86
جدول ‏4-2: تعیین اهمیت و وزن کاربریهای مختلف با استفاده از AHP87
جدول ‏4-3: تعیین اهمیت و وزن ژئومورفولوژی منطقه با استفاده از AHP89
جدول ‏4-4: تعیین اهمیت و وزن خورهای منطقه با استفاده از AHP90
جدول ‏4-5: تعیین اهمیت و وزن خط جزر و مد منطقه با استفاده از AHP91
جدول ‏4-6: تعیین اهمیت و وزن پراکنش جنگل‌های مانگرو منطقه با استفاده از AHP92
جدول ‏4-7: تعیین اهمیت و وزن پراکنش گل‌خورک منطقه با استفاده از AHP93
جدول ‏4-8: تعیین اهمیت و وزن بافت خاک منطقه با استفاده از AHP94
جدول ‏4-9: تعیین اهمیت و وزن هدایت الکتریکی منطقه با استفاده از AHP95
جدول ‏4-10: تعیین اهمیت و وزن عمق آب منطقه با استفاده از AHP96
جدول ‏4-11: نتایج حاصل از آنالیز حساسیت معیارها98
جدول ‏4-12: مساحت عرصه‌های احیاء بیولوژیک جنگل‌های مانگرو بر اساس روش AHP99

فصل اول: مقدمه و کلیات
1.
مقدمه
جنگلهای مانگرو اکوسیستمهایی تالابی از اجتماعات ساحلی مناطق حارهاند که نه به خشکی تعلق دارند و نه به دریا بلکه ارمغان مشترک دریا و خشکی به شمار میروند. مانگرو در اصل یعنی درخت شناور ایستاده و ریشه آن پرتغالی است، مانگ به معنی درخت شناور، گرو به معنی ایستاده، جنگلهای مانگرو از اکوسیستمهای ویژه مناطق حارهاند و معمولأ با واژههایی مانند زیستگاههای حیاتی، منحصربه‌فرد، حفاظتی، همیشه‌بهار و … توصیف میشوند و این صفات حاکی از اهمیت آن‌ها از جنبههای بومشناختی، زیستمحیطی و زیباشناسی است و بیدلیل نیست که امروزه این جنگلها در کانون توجه سه معاهده بینالمللی زیستمحیطی یعنی کنوانسیون تالابها، تنوع زیستی و میراثهای جهانی قرار دارد. نام دیگر این جنگلها جنگلهای جزر و مدی یا کشندی است.
جنگلهای مانگرو کانون تنوع زیستی هستند، زیرا به دلیل ویژگیها و موقعیت خاص خود برای گونههای بیشماری از بیمهرگان تا مهرهداران خشکیزی و آبزی زیستگاهی یگانه و منسجم فراهم می‌کنند و از مهم‌ترین زیستگاههای پرندگان بومی و مهاجر آبزی به‌ویژه گونههای کمیاب و درخطر تهدید به شمار میروند به همین دلیل حفاظت آن‌ها ازنظر اولویت به‌وسیله سازمانهای ذیربط جهانی نیز مورد تأکید قرارگرفته است.
جنگلهای مانگرو را زیستگاههای حساس مینامند زیرا موقعیت اکوتونی آن‌ها اگرچه باعث شده از غنای زیستی هر دو اکوسیستم دریا و خشکی سود برده و به یکی از غنیترین اکوسیستمهای جهان تبدیل شوند، اما همین موقعیت نقطه آسیبپذیری آن‌ها نیز محسوب میشوند زیرا از هر دو سو میتوانند در معرض تهدید قرار بگیرند.
این جنگلها اکوسیستمهای حیاتی نیز می‌باشند زیرا کارکردهای آن‌ها قابل‌تبدیل به ارزشهای معمول مادی نبوده و تقریباً هیچگونه گزینه قابل جانشینی ندارند (ذاکری و موسوی، 1387).
جنگل‌های‌ مانگرو تالاب‌های ساحلی پوشیده از درختان و درختچه‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری در اراضی جزر و مدی سواحل آب‌های گرم، لب‌شور و شور بین مدارهای 30 درجه شمالی و 30 درجه جنوبی عرض جغرافیایی هستند. گیاهان مانگرو از گروه هیگروهالوفیت‌ها و از دسته‌ هالوفیت‌های نهان‌دانه باتلاقی به شمار می‌آیند که با استقرار بر روی زمین‌های سیلتی و پوشیده از رسوبات دانه‌ریز یک مرحله انتقالی از خشکی به دریا را تشکیل می‌دهند. وجه تمایز گونه‌های بومی جنگل‌های ماندابی مانگرو با گیاهان ساکن خشکی در خصوصیات ساختمانی، نیازمندی‌ها و بردباری‌های اکولوژیک و نحوه تجدید حیات آن‌ها است؛ بطوریکه به‌رغم تنوع گونه‌ای از حیث تاکسونومی، شباهت‌های ساختمانی یکسان دارند و در مناطق با شرایط اکولوژیک ویژه، فرماسیون‌های مشابه ایجاد می‌کنند (دانه‌کار، 1374/ ب).
1‌. 1‌. بیان مساله
بدیهی است در فقدان یک برنامه مدیریتی صحیح و یکپارچه که هم حمایت از اندوخته‌های طبیعی را موردتوجه قرار دهد و هم بازسازی و احیاء جنگل‌های آسیب‌دیده را برنامه‌ریزی نماید، نسبت به آینده این اجتماعات جنگلی حساس در بوم‌سازگان ساحلی نمی‌توان خوش‌بین بود. با توجه به از دست‌رفت بسیاری از رویشگاه‌های مانگرو دنیا، توجه به حفاظت بیرونی و توسعه این جنگل‌ها در خارج از گستره‌های پراکنش طبیعی نیز به ضرورتی اجتناب‌ناپذیر تبدیل‌شده است. بررسی‌ها نشان داده است که توسل به چنین مدیریتی نه‌تنها سبب کاهش عوارض بهره‌برداری از جنگل‌های مانگرو و بهینه شدن تولیدات می‌شود بلکه بهترین زمینه اقتصادی را برای یک مدت طولانی بدون تخریب اکوسیستم فراهم می‌کند (وین او ،2004) بدون آنکه خطر از دست دهی تنوع ژنتیکی وجود داشته باشد. مدیریت بوم‌سازگان جنگل‌های مانگرو مبتنی بر اقدامات مربوط به عملیات حفاظت، احیاء و توسعه رویشگاه‌های موجود است (لیوز ، 2005؛ کیلمن،2006).
امروزه حساسیت‌ها و توجه‌های بین‌المللی در خصوص مانگروها، دولت را بر آن داشته تا برنامه‌ها و پروژه‌های تحقیقاتی مختلفی را برای احیاء این بوم‌سازگان‌ها از طریق کمک به تجدید حیات آن‌ها، تهیه و به مرحله اجرا برساند. به‌طورکلی اهداف چنین برنامه‌هایی اغلب توسعه‌ای و حفاظتی بوده و سعی در بازگرداندن اکوسیستم به حالت طبیعی و آغازین آن رادارند (کایرو، 1995؛ کومار،1990).
مدیریت جنگل‌های مانگرو با هدف بهره‌وری پایدار از خدمات بوم‌شناختی (اکولوژیک) این جامعه‌های گیاهی ساحلی مبتنی بر بررسی دقیق رویشگاه، تعیین ساختار گیاهی و زون‌بندی رویشی، تعیین اهمیت، کارکرد و شیوه حفاظت و بهره‌وری از هر زون است و ازآنجاکه سیما و نوع اجتماعات جنگل‌های مانگرو از کناره دریا به سمت خشکی تغییر می‌کند شناخت ساختار رویشگاه از دریا به سمت خشکی در تعیین زون‌های وضع ظاهری و ساختار عمومی (فلورستیک و فیزیونومتریک) گیاهی، مرزبندی آن‌ها و طرح‌ریزی مدیریتی، دارای اهمیت است (زهزاد و مجنونیان ، 1998).
در دهه‌های اخیر افزایش مقدار گازهای گلخانه‌ای در اتمسفر سبب گرم شدن هوای کره زمین شده است. گرم شدن هوا و تغییر اقلیم به‌موازات افزایش فشار مصرفی جوامع انسانی بر منابع اولیه طبیعی مانند منابع آب، خاک و پوشش گیاهی اثرات مخربی بر حیات روی کره زمین دارد و سبب تخریب اکوسیستم‌های طبیعی، وقوع سیل و خشکسالی و بر هم خوردن تعادل اقلیمی و اکولوژیکی می‌شود.
چنین اغتشاش‌های اقلیمی به‌نوبه خود منجر به تخریب پوشش گیاهی به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک گردیده و با کاهش پتانسیل تثبیت بیولوژیک گاز Co2 توسط پوشش گیاهی باعث ایجاد یک چرخه از پس‌خورهایی می‌شود که روند پرشتاب و فزاینده‌ای به توسعه بیابان و کاهش توان و عملکرد تولید خالص اولیه بوم‌سازگان‌ها بخشیده است (دانهکار و همکاران،1388).
جنگلهای حرا در مناطق ساحلی جنوب کشور ایران قرار دارند و به دلیل کارکردهای بی‌شمار و ارزشهای زیستمحیطی حفاظت، احیاء و توسعه آن‌ها ضروری است (محمدیزاده و همکاران،1391).
احیاء بیولوژیک بهترین روش مقابله با چنین پدیده‌های مخربی بوده و در واقع با استفاده از پتانسیل‌های طبیعی موجود در هر منطقه پایداری و بازسازی چرخه‌های زیستی و طبیعی را ممکن می‌سازد. به همین سبب در بسیاری از پروژه‌های احیائی و اصلاحی با اعمال مدیریت صحیح اکولوژیک در جهت افزایش پوشش گیاهی و جلوگیری از کاهش توان بیولوژیک سرزمین گام برداشته می‌شود، چرا که هرگونه تلاش در جهت افزایش پتانسیل بیولوژیک اراضی و بازگرداندن ظرفیت‌های ازدست‌رفته عرصه‌های منابع طبیعی در راستای توسعه پایدار است (ذاکری و موسوی،1387).
یکی از راه‌های بسیار مهم جهت مبارزه با بیابان‌زایی، افزایش پوشش گیاهی است. لذا انتخاب صحیح گونه‌های گیاهی سازگار و مقاوم با شرایط اکوسیستم بیابانی در راستای احیاء و ایجاد پوشش گیاهی مناسب ازیک‌طرف و تأمین منابع آب ارزان‌قیمت جهت استقرار آن‌ها از طرف دیگر، امری ضروری است.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

از سوی دیگر اجرای این طرح‌ها کاملاً به شرایط محیطی وابسته بوده و در صورت عدم رعایت موازین علمی در انتخاب مکان اجرا، امکان وقوع شکست بسیار بالا خواهد بود. لذا مساله اساسی این تحقیق کاربرد نگرش دقیق و علمی در تعیین شرایط محیطی مؤثر (با توجه به گونه‌های گیاهی رایج در طرح‌های احیاء مناطق حساس و درخطر استان هرمزگان) و درنهایت ارائه مدلی به‌منظور یافتن مکان‌های مناسب اجرای چنین طرح‌هایی است.
با توجه به گزارش‌های موجود از فعالیت‌های جنگل‌کاری و احیاء بیولوژیک اجرا شده توسط اداره کل منابع طبیعی استان هرمزگان گسترده‌ترین پروژه‌های انجام شده در سطح استان در یک دهه‌ی اخیر، از لحاظ وسعت و بودجه اختصاص یافته بر توسعه جنگل‌های مانگرو با استفاده از دو گونه‌ی حرّا و چندل متمرکز بوده است. با توجه به این مساله و با در نظر گرفتن شرایط محیطی منطقه‌ی جزر و مدی از یک سو و اهمیت گسترش و بازسازی رویشگاه‌های مانگرو که به دلیل فعالیت‌های اقتصادی حاصل از توسعه شتابان اقتصادی بویژه در بخش بنادر و دریانوردی از سوی دیگر، با مشورت مسئولان بخش اجرا ضرورت تامین اطلاعات علمی و مدون ساختن نتایج طرح‌های اجرا شده تاکنون مورد اتفاق نظر قرار گرفت.
بررسی اولیه سوابق بخش اجرا حاکی از عدم موفقیت برخی پروژه‌های نهال‌کاری حرّا و چندل بود. در حالیکه در مورد پروژه‌های نهال‌کاری با گونه‌های دیگر از قبیل کهور، آکاسیا و … که در بخش‌های بیابانی استان انجام شده است مشکل عدم موفقیت با توجه به تجربه و سوابق تحقیقاتی و عملی موجود چنین مشکلی کمتر ثبت شده بود. هرچند در این مناطق نیز مسائلی در رابطه با تاثیر اکولوژیک گونه‌های معرفی شده بر ترکیب گیاهی موجود بویژه در مورد گونه‌ی Prosopis juliflora (Sw.) DC. و تاثیر تنش‌های محیطی بر نهال‌های مستقر شده مشاهده و گزارش شده است.
با در نظر داشتن این سابقه مقرر شد تحقیقی جهت امکان‌سنجی استفاده از لایه‌های اطلاعات محیطی برای تعیین مناطق مستعد کاشت گونه‌های مانگرو که در ایران منحصر به حرّا و چندل است صورت گیرد. در گام بعد با توجه به اطلاعات تجربی کارشناسان دارای سابقه فعالیت در این زمینه پیشنهاد شد این تحقیق در منطقه سیریک که بیشترین اطلاعات محیطی نسبت به دیگر رویشگاه‌های مانگرو در دسترس است و گونه‌های حرّا و چندل به صورت طبیعی در آن استقرار داشته و دارند انجام شود و پس از شناخت شرایط محیطی مناسب دو گونه‌ی مذکور، عرصه‌های دارای قابلیت کاشت مانگرو در مقیاس محدود معرفی شود. محدود ساختن منطقه مورد مطالعه با توجه به کمبودهای موجود در زمینه اطلاعات و دشواری نمونه‌برداری میدانی از یک سو و هزینه‌ی ناچیز تخصیص یافته به این پژوهش ناگزیر بود.
روش کار شامل دو مرحله جمع‌آوری اطلاعات، اسناد و مدارک و نقشه‌های موجود درباره منطقه مورد مطالعه (عکس هوایی، نقشه‌های توپوگرافی، زمین‌شناسی، خاک‌شناسی و …) و همچنین نمونه‌برداری میدانی است. بعد از بررسی اطلاعات و نقشه‌های موجود تلفیق لایه‌های اطلاعاتی و وزن‌دهی فاکتورهای محیطی (توپوگرافی، زمین‌شناسی، اقلیم، پوشش و…) و عملکردهای مدیریتی (عملیات اصلاحی) و تطبیق نتایج با واقعیت موجود در برخی سایت‌های نمونه مدل نهایی استخراج خواهد شد. یافتن پاسخ این سؤالات در این پژوهش موردنظر است:
1. آیا امکان تعیین شرایط بهینه جهت توسعه رویشگاه‌های مانگرو با استفاده از لایه‌های اطلاعات محیطی موجود در استان هرمزگان وجود دارد؟
2. لایه‌های اطلاعاتی مورد نیاز برای تعیین مناطق مستعد احیاء بیولوژیک به‌وسیله‌ی گونه‌های حرا و چندل کدامند؟
1‌. 2‌. ضرورت انجام تحقیق
مانگروها گیاهان چوبی هستند که در حدفاصل خشکی و دریا در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری زیست می‌کنند. اجتماعات گیاهی مانگرو در محیط‌هایی به رشد و ادامه زندگی می‌پردازند که شوری بالاست، جزر و مدهای مکرر محیط را فرا می‌گیرد، گاه طوفان‌های شدید رخ می‌دهد، متوسط دمای سالانه بالاست و شرایط بی‌هوازی در بستر رویشگاه وجود دارد. در چنین شرایطی، اغلب گونه‌های گیاهی خاص رویشگاه‌های خشکی توانایی سازگاری ندارند. مانگروها محیط اکوژیک بی‌همتایی ایجاد می‌کنند که میزان اجتماعات غنی از انواع گونه‌هاست (کاتریسون و بینگهام1، 2001). اهمیت اکولوژیک جنگل‌های مانگرو بیش از آن است که تاکنون شناخته ‌شده است. این جنگل‌ها به نحو مؤثری بر محیط‌های استقرار خود تأثیر می‌گذارند. سیستم ریشه‌ای آن‌ها باعث پایداری رسوبات می‌شود و اجتماعات آن‌ها انرژی امواج را کاهش می‌دهد و در مقابل، زیستگاه و پناهگاه مناسب برای شمار زیادی از موجودات زنده ایجاد می‌کنند (رودنیگز و فلر2،2004). اکوسیستمهای طبیعی که در طی زمانهای متمادی به‌صورت فعلی درآمده‌اند نقش مؤثری در حفظ تعادل و برقراری موازنه طبیعت دارند و بهرهگیری از این منابع میبایست با مطالعه دقیق خصوصیات رویشگاه و تعیین توان اکولوژیک آن صورت پذیرد. یکی از این اکوسیستم‌های طبیعی بوم‌سازگان مانگرو است که به‌عنوان یک اکوتون (بوم‌سازگان حد واسط) دربرگیرنده شرایط اکوسیستم‌های خشکی3 و دریایی و پشتیبان تنوع زیستی و پویایی اکوسیستم است. علاوه بر این محصولات به ‌دست ‌آمده از این اکوسیستم نقش بسیار مهمی در معیشت جوامع انسانی مناطق خشک و بیابانی ساحلی داشته و باعث تعدیل شدت فشار وارده به منابع پوشش گیاهی این مناطق می‌گردد. پوشش گیاهی مانگرو در ایران از جوامع حرا4 و چندل5 تشکیل ‌شده است که جوامع چندل تنها در رویشگاه سیریک وجود دارد. با توجه به نیاز روزافزون به حفظ و بازسازی عرصه‌های اکولوژیک در استان هرمزگان که از استان‌های خشک کشور با زیستگاه‌های بسیار مهم و درعین‌حال حساس است، بالا بردن شانس موفقیت این طرح‌ها اهمیت فراوانی در توسعه این‌گونه فعالیت‌ها در سطح استان و جلوگیری از هدر رفت بودجه و امکانات خواهد داشت. یکی از مهم‌ترین عوامل در رسیدن به این هدف کمک به یافتن مکان مناسب اجرای این پروژه‌ها با استفاده از روش‌های علمی و توجه به شرایط خاص منطقه‌ای است. لذا ضرورت دارد با انجام پژوهش حاضر و بر اساس اطلاعات موجود مدل پویای مکان‌یابی مناطق مستعد توسعه فعالیت اصلاح و احیاء بیولوژیک جنگل‌های مانگرو در سطح استان به مرحله اجرا درآمده و مبنای عمل سازمان‌های ذیربط قرار گیرد.
لذا با عنایت به نتایج بسیار مثبت توسعه رویشگاه‌های مانگرو در استان از قبیل توسعه پایدار اقتصادی اجتماعی با رویکرد بازسازی مناطق تخریب یافته، حفاظت مناطق حساس و جلوگیری از توسعه بیابان‌زایی ضرورت دارد با انجام چنین پژوهش‌هایی زمینه توسعه علمی و موفقیت‌آمیز این رویشگاه‌ها فراهم گردد.
1‌. 3‌. سؤال‌های اصلی تحقیق
1. آیا امکان تعیین شرایط بهینه جهت توسعه رویشگاه‌های مانگرو با استفاده از لایه‌های اطلاعات محیطی موجود در استان هرمزگان وجود دارد؟
2. لایه‌های اطلاعاتی مورد نیاز برای تعیین مناطق مستعد احیاء بیولوژیک به‌وسیله‌ی گونه‌های حرا و چندل کدامند؟
1‌. 4‌. فرضیه‌های تحقیق
به نظر میرسد حاشیه شرقی ساحل سیریک مکان مناسب‌تری جهت احیاء بیولوژیک جنگل‌های مانگرو باشد.
مناطق تحت عملیات اصلاح و احیاء بیولوژیک اعم از جنگل‌کاری و بوته‌کاری با توجه به گونه (های) گیاهی به کار گرفته‌شده باید دارای حداقل ویژگی‌های مناسب برای موفقیت در استقرار گیاهان هدف باشند.
می‌توان با شناخت این شرایط محیطی مناسب و سازمان‌دهی آن‌ها در قالب یک مدل، راهکار علمی دقیق و سریعی برای انتخاب بهترین مکان اجرای این‌گونه پروژه‌ها را ارائه نمود.
1‌. 5‌. اهداف تحقیق
1‌. 5‌ .1‌. اهداف کلی تحقیق
* تعیین عوامل محیطی در رویشگاه‌های موجود گونه‌های حرّا و چندل
* مکان‌یابی مناطق مستعد احیاء بیولوژیک با گونه‌های مانگرو با استفاده از تلفیق لایه‌های اطلاعات محیطی
1‌. 5‌ .2‌. اهداف کاربردی تحقیق
* تعیین وزن عوامل محیطی مختلف در ایجاد شرایط مناسب رویشگاه مانگرو
* ارائه نقشه مناطق مستعد برای مکان‌یابی جنگل‌کاری با استفاده از گونه‌های مانگرو در منطقه مورد مطالعه
1‌. 6‌. مرور منابع
در بررسی منابع اطلاعاتی مرتبط با موضوع تحقیق می‌توان آنها را در چند گروه طبقه‌بندی نمود. دسته نخست شامل تحقیقات توصیفی در مورد این رویشگاه‌ها است که مهم‌ترین آنها شامل تحقیقات زیر می‌باشد.
1‌. 6‌ .1‌. تحقیقات توصیفی جنگل‌های مانگرو خلیج فارس و دریای عمان
نخستین نشانه‌ها از حضور جنگل‌های مانگرو در حوزه خلیج‌فارس و دریای عمان به گزارش‌های اراستوسدنس6 جغرافیدان اهل اسکندریه (276 تا 194 پیش از میلاد) و نرخوس7 دریاسالار اسکندر بزرگ بازمی‌گردد (کوگو8، ????). علاوه بر ایران، در سرتاسر سواحل عربی خلیج‌فارس ازجمله در اطراف منامه در بحرین در شبه‌جزیره قطر در اطراف دوحه، الخور و دوخان و در الخفجی عربستان و همچنین در بسیاری از جزایر کوچک و بزرگ سواحل شمالی امارات متحده که مجموعاً رشته مروارید بزرگ ساحلی را تشکیل می‌دهند مانند جزیره ابولابیا که بزرگ‌ترین آن‌هاست و نیز در اطراف رأس الخیمه، ام القوین، ابوظبی و همین‌طور در سواحل مجاور دریای عمان در اطراف فجیره و نواحی جنوبی آن مانگروهای کم‌وبیش وسیعی وجود دارد (دانه‌کار، 1375).
جنگل‌های مانگرو ایران ازنظر طبقه‌بندی‌های بین‌المللی در پهنه حاره9 قدیم در زیر پهنه هند و مالزی10 مستقر هستند که به‌صورت نوار باریکی در سواحل دریای عمان و خلیج‌فارس در امتداد جنگل‌های هند و پاکستان تشکیل‌شده‌اند و به‌صورت جوامع بزرگ و کوچک جدا از یکدیگر دیده می‌شوند. بر اساس طبقه‌بندی مانگروها در مناطق شرق و غرب کره زمین و بر مبنای تحقیقات چاپمن11، ساینگر12، کریستنسن13، واچاراکیتی14 و تقسیم‌بندی‌های سازمان خواربار جهانی15، مانگروهای ایران در گروه مانگروهای شرقی کره زمین16 قرار دارند. ازنظر تقسیم‌بندی اقیانوسی گونه‌های مانگرو ایران در تقسیم‌بندی استقرار مانگرو در اقیانوس آرام و هند قرارگرفته‌اند (صفیاری، 1381).
جنگل‌های مانگرو ایران در بخش‌های مستعدی از سواحل سه استان جنوبی کشور، بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان گسترده شده است. محققین مختلف تقسیم‌‌بندی‌های متفاوتی از حیث جغرافیای گیاهی برای این منطقه از سرزمینمان قائل شده‌اند و هر یک به نحوی به جایگاه تشکیلات مانگرو اشاره داشته‌اند. مرحوم کریم ساعی در سال 1321 در تقسیم‌بندی جنگل‌های ایران که بر اساس سیمای ظاهری و تقسیمات جغرافیایی صورت گرفته بود جنگل‌های مجاور خلیج‌فارس و دریای عمان را در گروه جنگل‌های گرمسیری جای‌داده است. جزیره‌ای در سال 1341 پس از تقسیم جنگل‌های ایران بر اساس تشریح مختصات اکولوژیک حاکم بر آن‌ها سه گروه جنگل نم‌پسند، نیمه‌خشک و خشک برای ایران قائل شده است و یکی از مناطقی که برای جنگل‌های خشک محسوب نمود منطقه گرمسیری بوده که زیر بخشی از آن به جنگل‌های گرمسیری ماندابی تعلق‌گرفته است.
ثابتی در سال 1354 تقسیم‌بندی دیگری ارائه می‌دهد که بر پایه بررسی اقالیم حیاتی استوار است. او بر اساس مطالعات انجام‌یافته توسط دانشمندان جهان (براون بلانکه، گریز باخ، رشینگر و…) که نیمکره شمالی زمین را ازلحاظ ژئوبتانیک و یا فیتوژئوگرافیک به پنج ناحیه اصلی و هر ناحیه را نیز به نواحی فرعی و تقسیمات جزئی‌تر تقسیم نموده بودند، ایران را همچون پلی معرفی می‌نماید که این پنج ناحیه فیتوژئوگرافیک را به یکدیگر متصل می‌سازد و از هر یک از نواحی فوق عناصری را در خود جای‌داده است؛ وی با برشمردن این نواحی که عبارت‌اند از؛ 1) اروپا ـ سیبری، 2) مدیترانه‌ای، 3) ایران- تورانی، 4) صحرا- سندی، 5) سودان- دکانی، دو جامعه حرا17 و چندل18 را از جوامع این ناحیه معرفی می‌نماید.
فری و پروبست در سال 1986 نگرشی کلی بر پوشش گیاهی ایران ارائه می‌دهند و در نتایج بررسی‌های خود با اشاره به اینکه ایران در میان تمام کشورهای جنوب غربی آسیا متنوع‌ترین و پرجاذبه‌ترین شرایط را ازنظر پوشش گیاهی دارد به اجتماعات مانگرو کشور اشاره و آن را یکی از چهار بیوتوپ‌ هالوفیت در اراضی ساحلی خلیج‌فارس معرفی می‌نمایند. این محققان نواحی رویشی مانگرو کشور را تحت تأثیر آب دریا و صفحات نمک در خط ساحلی معرفی و اشاره دارند که رویش‌های گسترده‌ای از‌هالوفیت‌ها در جوار جنگل‌های مانگرو ایران وجود دارد و میزان تجمع نمک بالا در این اراضی را یکی از محدودیت‌های جدی رویش‌های گیاهی معرفی می‌کنند. این جامعه شناسان گیاهی اجتماع هالکنموم19 را از‌هالوفیت‌های همزیست و مجاور جنگل‌های مانگرو ایران ذکر می‌کنند.
میر شجاعی و همکاران (1365) برای نخستین بار در کشور اطلاعات ماهواره‌ای را در بررسی رویش‌های مانگرو به کار گرفتند. مطابق گزارشی که از نتایج این بررسی منتشر شد. داده‌های ماهواره‌ای لندست 1 و 2 از جنگل‌های مانگرو حوزه خمیر- قشم مربوط به ماه‌های پراکنده‌ای حدفاصل سال‌های 1972 تا 1976(با توجه به اطلاعات موجود در آرشیو مرکز سنجش‌ازدور ایران) به طریق چشمی مورد تعبیر و تفسیر قرار گرفت. در این بررسی اراضی محدوده مورد مطالعه به شیوه اندرسن طبقه‌بندی و وضعیت سبزینه گیاهان مبنای تشخیص و تفکیک اجتماعات حرا قرار گرفت. همچنین در این بررسی بر روی یکی از تاریخ‌های اطلاعات ماهواره‌ای (مربوط به سال 1975) تجزیه ‌و تحلیل رقومی در حد پردازش طیفی صورت گرفت. یافته‌های این بررسی وسعت رویش‌های مانگرو در محدوده مورد اشاره را درمجموع 9011 هکتار نشان داد که 3600 هکتار آن از پوشش‌های متراکم و 5411 هکتار از پوشش‌های کم تراکم معرفی شد.
دانه‌کار (1372) در گزارشی با تفسیر عکس‌های هوایی 1:20000 منطقه سیریک، نقشه این رویشگاه را در سواحل دریای عمان در استان هرمزگان تهیه و وسعت اجتماعات مانگرو در این رویشگاه را تعیین و بر اساس ویژگی‌های بصری عکس‌های توده‌های مانگرو را ازنظر تراکم از یکدیگر تفکیک نمود. مطابق نتایج این بررسی وسعت اجتماعات مانگرو در رویشگاه سیریک در امتداد 12 کیلومتر از خط ساحلی بالغ‌بر 18/480 هکتار تعیین گردید. این محقق در گزارشی دیگر (دانه‌کار، 1373) با بررسی مانگروهای منطقه سیریک، مشتمل بر دو گونه درختی حرا20 و چندل21 ریختار جنگل‌های مانگرو این منطقه را در سه زون انبوهی طبقه‌بندی کرد. بر پایه این مطالعه وسعت جنگل‌های این حوزه 480 هکتار و تراکم درختان را معادل 1274 اصله در هکتار تعیین نمود، که 81/78 درصد آن توسط درختان حرا و مابقی با درختان چندل اشغال‌شده بود. در این گزارش میانگین قطر تنه درختان حرا در توده معادل 64/15 سانتیمتر و ارتفاع درختان فوق 67/341 سانتیمتر تعیین و این ابعاد برای درختان چندل به ترتیب معادل 94/5 و 06/399 سانتیمتر معین شده است.
در همین ارتباط زنجان‌پور و محمدپور (1373) اقدام به تهیه نقشه توزیع و پراکندگی جنگل‌های مانگرو با استفاده از اطلاعات ماهواره لندست کردند.
یکی از جامع‌ترین مطالعات توصیفی انجام شده بر جنگل‌های مانگرو توسط صفیاری (????) انجام شد که با توجه به اهمیت آن، در اینجا نتایج به صورت مشروح ارایه می‌شود.
نتایج این مطالعات در قالب کتابی منتشر شده و مشتمل بر سه مرحله اصلی:


پاسخ دهید