2-16- شاخصهای کارآیی مالی50
2-16-1- بازده مجموع داراییها (ROA)50
2-16-2- نسبت قیمت به عایدی هر سهم (P/E)51
2-16-3- بازده سالانه سهام (ASR)51
2-16-4- بازده مجموع حقوق صاحبان سهام (ROE)52
فهرست مطالب
عنوان صفحه
2-16-5- ارزش افزوده اقتصادی (EVA)52
2-17- مفاهیم ارزش شرکت53
2-17-1- ارزش دفتری53
2-17-2- ارزش بازار54
2-17-3- ارزش با فرض تداوم فعالیت54
2-17-4- ارزش با فرض انحلال شرکت54
2-17-5- ارزش ذاتی سهام یک شرکت54
2-17-6- ارزش دارایی های مالی55
2-18- عوامل تشکیل دهنده ارزش شرکت55
2-19- نظریه توبین در ارزشگذاری شرکتها57
2-20- تئوری (q) 57
2-21-ارزشگذاری شرکتها در ایران59
2-22- روشهای فعلی ارزشگذاری شرکتهای در ایران61
2-23- پیشینه تحقیقات انجام شده مرتبط با موضوع تحقیق62
2-23-1- تحقیقات انجام شده در خارج از کشور63
2-23-2- تحقیقات انجام شده در داخل کشور68
فصل سوم: روش تحقیق
3-1- مقدمه 72
3-2- فرضیات تحقیق72
3-3- تبدیل فرضیه های پژوهشی به فرضیه های آماری73
3-4- روش تحقیق74
3-5- جامعه آماری74
3-6- روش نمونه گیری75
3-7- حجم نمونه آماری75
3-8- روش جمع آوری داده ها76
فهرست مطالب
عنوان صفحه
3-9- دوره زمانی تحقیق76
3-10- متغیرهای تحقیق و نحوه محاسبه آنها77
3-10-1- متغیرهای مستقل77
3-10-1-1- شیوه اندازهگیری سرمایه فکری ………………………………………………………………….77
3-10-1-2- شیوه اندازهگیری سرمایه نوآوری……………………………………………………………… 79
3-10-2- متغیرهای وابسته تحقیق80
3-10-2-1- شیوه اندازهگیری کارآیی مالی………………………………………………………………….. 80
3-10-2-2- شیوه اندازهگیری ارزش شرکت…………………………………………………………………. 80
3-11-شیوه آزمون فرضیات81
3-12- روش تجزیه و تحلیل داده ها82
3-12-1- تحلیل توصیفی داده ها82
3-12-2- همبستگی82
3-12-3- ضریب همبستگی82
3-12-4- ضریب تعیین83
3-12-5- مدل های رگرسیون83
3-12-6- فرض های اساسی رگرسیون84
3-12-7- آزمون معنی دار بودن در الگوی رگرسیون85
3-12-8- آزمون معنی داری برای معادله رگرسیون85
3-12-9- آزمون معنی دار بودن ضرایب85
3-12-10- آزمون خود همبستگی جملات خطا85
3-12-11- بررسی نرمال یا غیر نرمال بودن داده های تحقیق86
فصل چهارم: تجزیه وتحلیل اطلاعات
4-1- مقدمه 88
4-2- نتایج تجزیه و تحلیل توصیفی متغیرهای تحقیق88
4-2-1- تحلیل توصیفی در سطح کل داده ها 88
فهرست مطالب
عنوان صفحه
4-2-2- تحلیل توصیفی متغیرهای تحقیق به تفکیک صنایع90
4-3- بررسی همبستگی میان متغیرهای تحقیق91
4-4- بررسی اعتبار الگوی رگرسیونی92
4-5- بررسی نرمال بودن متغیرهای وابسته تحقیق92
4-6- نتایج حاصل آزمون فرضیه اول93
4-7- نتایج حاصل آزمون فرضیه دوم95
4-8- نتایج حاصل آزمون فرضیه سوم98
4-9- نتایج حاصل آزمون فرضیه چهارم100

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

4-10- خلاصه فصل 102
فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات
5-1- مقدمه104
5-2- خلاصه نتایج حاصل از آزمون فرضیات104
5-2-1- خلاصه نتایج فرضیه اول 105
5-2-2- خلاصه نتایج فرضیه دوم106
5-2-3- خلاصه نتایج فرضیه سوم106
5-2-4- خلاصه نتایج فرضیه چهارم107
5-3- خلاصه مطالعات نظری و مقایسه نتایج حاصل از تحقیق یا نتایج تحقیقات پیشین108
5-4- پیشنهادهای برآمده از تحقیق110
5-5- محدودیتهای تحقیق110
منابع و مأخذ
منابع فارسی…………………………………………………………………………………………………………….. 112
منابع غیر فارسی…………………………………………………………………………………………………………. 113
چکیده انگلیسی………………………………………………………………………………………………………….. 116
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 2-1) طبقه بندی پتی و گویتر28
جدول 2-2) ویژگی های اصلی سیستم اندازه گیری39
جدول 3-1) نحوه انتخاب و استخراج نمونه76
جدول 4-1) تحلیل توصیفی متغیرهای تحقیق در سطح کل داده ها89
جدول 4-2) تحلیل توصیفی متغیر های تحقیق به تفکیک صنایع 90
جدول 4-3) ماتریس همبستگی متغیرهای تحقیق91
جدول 4-4) آزمون نرمال بودن متغیرهای وابسته93
جدول 4-5) نتایج تحلیل آماری برای الگوهای رگرسیون آزمون فرضیه اول94
جدول 4-6) نتایج تحلیل آماری برای ضرایب الگوی آزمون فرضیه اول95
جدول 4-7) نتایج تحلیل آماری الگوهای رگرسیونی آزمون فرضیه دوم96
جدول 4-8) نتایج تحلیل آماری برای ضرایب الگوی آزمون فرضیه دوم 97
جدول 4-9) نتایج تحلیل آماری برای الگوی رگرسیونی آزمون فرضیه سوم98
جدول 4-10) نتایج تحلیل آماری برای ضرایب الگوی آزمون فرضیه سوم99
جدول 4-11) نتایج تحلیل آماری برای الگوی رگرسیونی آزمون فرضیه چهارم100
جدول 4-12) نتایج تحلیل آماری برای ضرایب الگوی آزمون فرضیه چهارم101
جدول 4-13) خلاصه نتایج حاصل از آزمون فرضیات102
جدول 5-1) نتایج آزمون فرضیات ………………………………………………………………………………. 105
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 2-1) طرح ارزش اسکاندیا (طبقه بندی ادوینسون و مالونه)22
نمودار 2-2) طبقه بندی سویبی از طریق چارچوب ناظر دارایی نامشهود25
نمودار 2-3) طبقه بندی اولیه توسط هانتاس و لوونداهل29
نمودار 2-4) طبقه بندی لوونداهل30
نمودار 2-5) طبقه بندی لیم و دالیمور 31
نمودار 2-6) طبقه بندی تجاری دانمارک32
نمودار 2-7) شبکه منابع و فعالیتهای ناملموس 38
چکیده:

در حقیقت حسابداری مالی سنتی قادر به محاسبه ارزش واقعی شرکتها نمیباشد و تنها به اندازهگیری ترازنامه مالی و دارایی ملموس اکتفا میکند. سرمایه فکری یک مدل جدید کاملی را برای مشاهده ارزش واقعی سازمانها فراهم میآورد و با استفاده از آن میتوان ارزش آتی شرکتها را نیز محاسبه کرد.
هدف اصلی در این پژوهش بررسی تأثیر سرمایه فکری و سرمایه نوآوری بر کارآیی مالی و ارزش شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است. در این پژوهش، روش آماری استفاده شده به منظور تجزیه و تحلیل دادهها، روش حداقل مربعات جزئی میباشد. نمونه آماری این تحقیق شامل شرکتهای موجود در صنایع داروسازی و سیمان پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و دوره زمانی آن از 1383 تا 1388 میباشد. نتایج نشان داد که بین سرمایه فکری و سرمایه نوآوری با ارزش شرکتهای نمونه آماری رابطه معناداری به لحاظ آماری وجود ندارد. این در حالی است که رابطه بین کارآیی مالی با سرمایه فکری مستقیم و معناداری و رابطه بین کارآیی مالی با سرمایه نوآوری معکوس و معنادار است.
کلمات کلیدی: سرمایه فکری، سرمایه نوآوری، کارآیی مالی، ارزش شرکت، نرخ بازده داراییها، تحقیق و توسعه

فصل اول
کلیات تحقیق

1-1. مقدمه
با ورود به اقتصاد دانشی، دانش در مقایسه با سایر عوامل تولید مانند زمین، سرمایه، ماشینآلات و … از ارجحیت بیشتری برخوردار شده است. بطوریکه در اقتصاد، دانش به عنوان مهمترین عامل تولید محسوب میشود و از آن به عنوان مهمترین مزیت رقابتی سازمانها یاد میشود.
همچنین با پیشرفت سریع تکنولوژی برتر، بویژه در زمینه ارتباطات، کامپیوتر و مهندسی بیولوژی از دهه 70 الگوی رشد اقتصادی جهان بطور اساسی تغییر کرد و به دنبال آن، دانش به عنوان مهمترین سرمایه جایگزین سرمایههای پولی و فیزیکی شد.(چن و همکاران1 ، 200?)
یکی از ویژگیهای دانش این است که نامشهود است یعنی غیرقابل لمس و غیر محسوس است و ارزشگذاری و اندازهگیری آن سخت است در صورتی که در گذشته سازمانها با استفاده از روشهای حسابداری قادر بودن تا ارزش و اندازه تولید خود را به طور کامل محاسبه کنند. ولی امروزه این روشهای حسابداری دارای کارآیی لازم نیستند. دانش به عنوان یکی از مهمترین اجزای داراییهای نامشهود محسوب میشود اگر در گذشته بیشتر داراییهای سازمانها مشهود بودند ولی امروزه قسمت اعظم داراییهای سازمانها نامشهود هستند. (سالیوان و همکاران2، 2002)
موضوع تحقیق حاضر، بررسی ارتباط بین سرمایه فکری3 و سرمایه نوآوری4 با کارآیی مالی5 و ارزش شرکت6 در بورس اوراق بهادار تهران میباشد. در این فصل، با عنوان کلیات تحقیق، نگاهی کلی و سطح بالا به پژوهش میشود. بنابراین ابتدا مسأله تحقیق بیان میشود. هدف از ارائه این بخش آشنایی با موضوع تحقیق بصورت کلی و درک جوانب آن بلحاظ علمی میباشد. سپس در خصوص ضرورت انجام چنین تحقیقی در شرایط موجود بحث خواهد شد. در ادامه فرضیات تحقیق تدوین و مدلهای آماری لازم جهت آزمون آنها ارائه خواهد شد. در پایان کلمات کلیدی تحقیق به لحاظ عملیاتی تعریف خواهند شد.

1-2. بیان مسئله
دنیای امروز، اقتصاد صنعتی را پشت سر گذاشته و وارد اقتصاد مبتنی بر دانش شده است. اقتصاد مبتنی بر دانش، اقتصادی است که در آن تولید و بهرهبرداری از دانش، نقش اصلی را در فرآیند ایجاد ثروت ایفا مینماید. یکی از ویژگیهای متمایز اقتصاد مبتنی بر دانش، جریان هنگفت سرمایهگذاری در سرمایه انسانی و تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات است. اقتصاد دانش جدید به گونه بالقوه منابع نامحدودی ارائه میکند؛ زیرا ظرفیت انسانی برای ایجاد دانش نامحدود است. داراییهای نامشهود و سرمایه فکری7 سریعاً مکمل داراییهای فیزیکی میشوند. سرمایه فکری یعنی کل موجودی سرمایه یا حق مالکانه مبتنی بر دانش که شرکت مالک آن است. به بیان دیگر، منظور از سرمایه فکری، توسعه و بکارگیری منابع دانش در شرکتها است. (هانسن و ورنرفلت8،1989)
از این رو، در هزاره سوم میلادی که در آن سرمایه فکری نه مالی، زیربنای اصلی برای پویایی و موقعیت آتی شرکت در اقتصاد دانش است لازم است منابع کلیدی و محرکهای عملکرد و ارزش در سازمانها توسط مدیران تعیین گردد؛ زیرا افزایش شناخت و بکارگیری سرمایه فکری به شرکتها کمک میکند تا کاراتر، اثر بخشتر، پربازدهتر و نوآورتر باشند افزون بر این، موفقیت رقابتی شرکتها به میزان کمتری به تخصیص استراتژیک منابع فیزیکی و مالی و به میزان بیشتری به مدیریت استراتژیک سرمایه فکری بستگی دارد. (زینکوسکی،2000)
یکی از راههای موفقیت در بازار رقابتی محصول، راهبرد نوآوری در محصول است. این امر برای کسب مزیت رقابتی و تداوم آن مهم و ضروری است. در واقع شرکتها برای بقا و تداوم فعالیت نیازمند گونهای از مزیتهای رقابتی هستند که متمایز بودن محصول میتواند یکی از آنها باشد. رسیدن به این مزیت رقابتی به سطح دانش موجود در شرکت بستگی دارد. چنانچه شرکت بتواند در مسیر سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه پیشگام باشد؛ امکان کسب و حفظ مزیت رقابتی متمایز بودن بیشتر خواهد بود.
هدف اصلی این پژوهش بررسی تأثیر سرمایه فکری و سرمایه نوآوری بر کارآیی مالی و ارزش شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است. این بررسی نه تنها در سطح کل شرکتها، بلکه در سطح صنایع مختلف نیز صورت میگیرد.
براساس مباحث فوق، سوال اصلی تحقیق حاضر بشرح ذیل مطرح میشود:
* آیا بین سرمایه فکری و سرمایه نوآوری با کارآیی مالی و ارزش شرکت رابطه معناداری وجود دارد؟
1-3. اهمیت و ضرورت تحقیق
تغییر جهت اقتصاد در سطح جهانی از بخش تولید به بخش خدمات و اقتصاد مبتنی بر منابع نامشهود، سبب افزایش چشمگیر توجه به دانش و سرمایه فکری و ناتوانی آن در عملکرد شرکتها شده و ارتباط بین بازده مالی و عملکرد شرکتها در اقتصادهای نوظهور و در حال توسعه بسیار مورد توجه قرار گرفته است. ارتباط بین سرمایه فکری و عملکرد شرکتها به طور تجربی در کشورهای زیادی از جمله آمریکا، کانادا، چین، مالزی، آلمان و … مورد بررسی قرار گرفته است. واژههای نامشهودها، دارایی دانش و سرمایه فکری به طور وسیعی در ادبیات حسابداری، اقتصاد و مدیریت مورد استفاده میباشد ولی ارزش بالقوه و منافع آتی آنان به طور قابل اتکاء قابل اندازهگیری و سنجش نمیباشد. به طور کلی، بهرهوری در شرکتها وابسته به سرمایه فکری و قابلیتهای سازمان در بکارگیری آن به عنوان یک دارایی است. استوارت اشاره مینماید که در عصر اطلاعات و اقتصاد دانش محور یک انقلاب اساسی رخ داده است، به طوری که اطلاعات جایگزین سرمایه در گردش و داراییهای فکری جایگزین داراییهای فیزیکی گردیده است. در واقع، منافع فیزیکی و مادی تا حد زیادی توسط دانش و ارتباطات به عنوان منابع اصلی ارزش و ثروت جایگزین شدهاند و در عصر جدید اقتصادنوین در قالب اقتصاد نامشهور ظهور یافته است. انقلاب دیجیتال، در اقتصاد باعث پیدایش مفاهیم نوین از جمله اقتصاد فرا ـ ماده و اقتصاد بیوزن و اقتصاد نرمافزاری شده و این مفاهیم به نوعی حکایت از آن دارد که عامل محرک اقتصاد دیگر ماده نیست، بلکه چیزی است بیوزن و غیرمادی مانند اطلاعات و دانایی.
در ادبیات مدیریت استراتژیک، تحقیقات بسیاری در خصوص منابع شرکت و مزیت رقابتی پایدار صورت گرفته است. سرمایه فکری شامل منابع فیزیکی، ارزشهای مرتبط با قابلیتهای نیروی انسانی، منابع سازمانی، فرآیند عملیات و ارتباطات با ذینفعان است. در شرایط سازمانی امروز، توجه به دانش و مهارت نیروی انسانی، ارتباط و فرهنگ سازمانی از جمله مهمترین عوامل برای مزیت رقابتی و عملکرد شرکتهاست.
مدیریت کارا و اثر بخش شرکتها همواره مستلزم ابزارها و تکنیکهای مناسب برای درک مسائل مدیریتی معاصر میباشد. امروزه، جریان اقتصاد و معیارهای ایجاد ارزش تغییر یافته است و منابع نامشهود و سرمایه فکری اهرمهای جدید برای مواجهه با این تغییرات محیطی و ساختاری است. عملکرد تجاری به طور فزایندهای نیازمند مدیریت فعال در حوزه سرمایه فکری و منابع نامشهود برای دستیابی به بازدارنده پایدار سهامداران است.
اگر چه، از ویژگیهای اقتصاد دانش محور سرمایهگذاری قابل توجه در زمینههای سرمایه انسانی و تکنولوژی اطلاعات است.
اما، در سیستم گزارشگری جاری سرمایهگذاران درک و تصویر درستی از ارزش واقعی شرکت و آینده آن ندارند.
زیانهای وارد به بازار سرمایه در صورت افشا نشدن اطلاعات این نوع سرمایه، گویای اهمیت سرمایه فکری است. نمونهای از این زیانها عبارت است از:
1- سهامداران خرد ممکن است از دسترسی به اطلاعات مربوط به داراییهای نامشهود که در جلسههای خصوصی با سهامداران کلان تشکیل میشود، محروم بمانند.
2- اگر مدیران از اطلاعات به دست آمده از تصمیمهای داخلی در رابطه با داراییهای نامشهود بدون اطلاع سایر سرمایهگذاران استفاده کنند، احتمال وقوع معامله براساس اطلاعات محرمانه افزایش مییابد.
3- خطر ارزشیابی نادرست شرکتها افزایش مییابد و این امر باعث میشود بانکداران و سرمایهگذاران سطح ریسک بیشتری را برای سازمان در نظر بگیرند.
4- هزینه سرمایه افزایش مییابد. افشای چنین اطلاعاتی، به دلیل کاهش عدم قطعیت در رابطه با دورنمای آینده سازمان، ارزشیابی دقیقتری از شرکت به عمل میآید و هزینه سرمایه کاهش پیدا میکند.
از آنجا که سرمایه فکری و سرمایه نوآوری مورد علاقه گروههای متعددی همچون سهامداران، مدیران، پژوهشگران و سیاستمداران است، لذا اهمیت این پژوهش، برجستهکردن نقش سرمایه فکری و نوآوری در ارزیابی عملکرد مدیران شرکتهای پذیرفته شده در بورس است تا بدین وسیله بتوانند از این سرمایهها بیشترین بهرهبرداری را داشته باشند. همچنین، یافتههای این پژوهش به مدیریت بهتر سرمایه فکری و نوآوری نیز کمک مینماید.

1-4. اهداف و سئوالات تحقیق
هدف آرمانی تحقیق حاضر، کمک به مدیران واحدهای انتفاعی برای بهرهوری بیشتر از سرمایه انسانی در جهت بالابردن سطح دانش در واحدها و توجه به اهمیت و نقش سرمایه فکری و نوآوری در موفقیت واحد تحت مدیریتشان میباشد. در این تحقیق اهداف ویژه ذیل تعریف و پیگیری میشوند:
1) سنجش سرمایه فکری و سرمایه نوآوری در شرکتهای نمونه آماری
2) سنجش کارآیی مالی و ارزش شرکتهای نمونه آماری
3) بررسی ارتباط بین سرمایه فکری با کارآیی مالی و ارزش شرکتهای نمونه آماری
4) بررسی ارتباط بین سرمایه نوآوری با کارآیی مالی و ارزش شرکتهای نمونه آماری
با توجه به مسئله و اهداف تحقیق، سئوالاتی بشرح ذیل مطرح شده است:
1) آیا بین سرمایه فکری و ارزش شرکتهای نمونه آماری ارتباط معنیداری وجود دارد؟
2) آیا بین سرمایه فکری و کارآیی مالی شرکتهای نمونه آماری ارتباط معنیداری وجود دارد؟
3) آیا بین سرمایه نوآوری و ارزش شرکتهای نمونه آماری ارتباط معنیداری وجود دارد؟
4) آیا بین سرمایه نوآوری و کارآیی مالی شرکتهای نمونه آماری ارتباط معنیداری وجود دارد؟

1-5. فرضیههای تحقیق
1) بین سرمایه فکری و ارزش شرکتهای نمونه آماری ارتباط معنیداری وجود دارد.
2) بین سرمایه فکری و کارآیی مالی شرکتهای نمونه آماری ارتباط معنیداری وجود دارد.
3) بین سرمایه نوآوری و ارزش شرکتهای نمونه آماری ارتباط معنیداری وجود دارد.
4) بین سرمایه نوآوری و کارآیی مالی شرکتهای نمونه آماری ارتباط معنیداری وجود دارد.
1-6. روش محاسبه متغیرهای تحقیق
متغیرهای اساسی این تحقیق شامل سرمایه فکری و سرمایه نوآوری بعنوان متغیرهای مستقل و کارآیی و ارزش شرکت بعنوان متغیرهای وابسته میباشند که شیوه اندازهگیری هر کدام از آنها بشرح ذیل میباشد:

1-6-1. شیوه اندازهگیری سرمایه فکری
سرمایه فکری نوعی سرمایه ارزشمند است که دارایی نامشهود یک سازمان شناخته میشود. اقتصاد امروز مبتنی بر سرمایه فکری است و کالاهای آن دانش و اطلاعات هستند. سرمایه فکری عامل مهم فکری شامل دانش، اطلاعات، اموال فکری و تجربیات است که میتواند برای ایجاد ثروت به کار رود. این مجموعه شامل قدرت فکری یا دانش مفید است. (توستیگا و تولو گوروا،2007)
متداولترین طرح طبقهبندی، سرمایه فکری را به سه جزء سرمایه انسانی، سرمایه ساختاری و سرمایه مشتری تقسییم میکند:
1- سرمایه انسانی: بگو نه ساده، سرمایه انسانی بیانگر موجودی دانش هر یک از کارکنان سازمان است. سرمایه انسانی مکان شروع مراحل ترقی، منبع و سرچشمه نوآوری و سرآغاز بینش و بصیرت است. سرمایه انسانی، نیز اساس و پایه سرمایه فکری و عنصر اساسی برای تحقق سرمایه فکری است.
2- سرمایه ساختاری: سرمایه ساختاری عبارت است از کلیه موجودی دانش غیرانسانی در سازمان که در برگیرنده پایگاه دادهها، نمودارهای سازمانی، استراتژیها، روالها، راهنمای فرآیندها و هر چیزی است که ارزش آن برای شرکت بیشتر از ارزش مادی آن است. افراد ممکن است از سطح بالایی از خرد برخوردار باشند، اما اگر سازمان، دارای سیستمها و رویههای ضعیفی باشد و افراد بوسیله آن عملیات خود را دنبال کنند، کل توان بالقوه سرمایه فکری تحقق نخواهد یافت. سازمانهای با سرمایه ساختاری قوی دارای یک فرهنگ حمایتی هستند که به افراد اجازه تجربه چیزهای جدید، یادگیری، شکست و تجربه دوباره را میدهد.
3- سرمایه مشتری : مضمون اصلی سرمایه مشتری، دانش به کار گرفته شده در کانالهای بازاریابی سازمان و روابط با مشتری در حین انجام کسب و کار است.
در این تحقیق برای اندازهگیری سرمایه فکری از مدل ضریب ارزش افزوده فکری پالیک (2000)، استفاده میشود. به دلیل افزایش درک مدیران در مورد نقش داراییهای نامشهود در ایجاد مزیت رقابتی، تاکنون، روشهای متعددی برای سنجش و اندازهگیری، سرمایه فکری به وجود آمده است. در این تحقیق بنا به دلایل زیر از مدل ضریب ارزش افزوده فکری پالیک (2000)، برای سنجش سرمایه فکری استفاده میشود: مبنای سنجش در این روش ثابت و استاندارد است به گونهای که امکان مقایسه نمونههای بزرگ در صنایع مختلف را فراهم میسازد.
1- کلیه دادههای مورد استفاده در روش ضریب فکری ارزش افزوده از صورتهای مالی حسابرسی شده استخراج میشوند. بنابراین، محاسبات انجام شده عینی و قابل رسیدگی هستند.
2- روش ضریب ارزش افزوده فکری یک تکنیک ساده و شفاف است. سادگی محاسباتی این روش امکان استفاده از آن را توسط ذینفعان برون سازمانی فراهم میکند. سایر روشهای سنجش سرمایه فکری از این جهت محدود هستند که صرفاً توسط گروههای درون سازمانی یا به وسیله مدلهای، تحلیلها و اصولهای پیچیدگی قابل مقایسه هستند.
3- این روش در پژوهشهای متعددی (به عنوان نمونه، فایرر و ویلیامز، شیو، چانگ، کاماث) به کار گرفته شده است. مدل پالیک (2000) برای اندازهگیری سرمایه فکری 5 مرحله به شرح زیر دارد:
1- مرحله اول : تعیین ارزش افزوده

VA : ارزش افزوده شرکت
OUT : کل درآمد حاصل از فروش کالاها و خدمات
IN : کل هزینه مواد، اجزاء و خدمات خریداری شده
2- مرحله دوم: تعیین کارآیی سرمایه به کار گرفته شده
در این مدل برای ارائه یک تصویر کامل از کارآیی منابع ایجاد کننده ارزش، لازم است که کارآیی سرمایه فیزیکی و همچنین سرمایه مالی را نیز در نظر گرفت. این کارآیی از رابطه زیر بدست میآید:

CEE: کارایی سرمایه بکار گرفته شده؛
CE: سرمایه بکار گرفته شده که برابر است با ارزش دفتری کل داراییهای شرکت منهای داراییهای نامشهود آن.

3- مرحله سوم: تعیین کارآیی سرمایه انسانی
طبق این مدل، کلیه هزینههای کارکنان به عنوان سرمایه انسانی در نظر گرفته میشود. از آنجا داریم:
HCE‌: کارآیی سرمایه انسانی؛
HC: سرمایه انسانی که برابر است با کل هزینه حقوق و دستمزد شرکت.

4- مرحله چهارم : تعیین کارآیی سرمایه ساختاری
کارآیی سرمایه ساختاری از رابطه زیر محاسبه میشود.

SC: سرمایه ساختاری شرکت؛

SCE: کارآیی سرمایه ساختاری؛

حال می توان کارایی سرمایه فکری را طبق رابطه زیر محاسبه کرد:

ICE: کارآیی سرمایه فکری؛

5- مرحله پنجم : تعیین ضریب ارزش افزوده فکری
آخرین مرحله، محاسبه ضریب ارزش افزوده فکری است که طبق رابطه زیر محاسبه میشود:

VAIC: این ضریب نشان دهنده کارآیی ایجاد ارزش یا توانایی فکری شرکت است. هر چقدر این ضریب بیشتر باشد، مدیریت از توان بالقوه شرکت بهتر استفاده کرده است.
خاطر نشان میسازد که مدل پالیک تنها سرمایه بکار گرفته شده، سرمایه انسانی و سرمایه ساختاری را در نظر میگیرد. و به سرمایه مشتری به گونه رسمی توجه نمیکند.
1-6-2. شیوه اندازهگیری سرمایه نوآوری(متغیر مستقل)
در این تحقیق از شدت تحقیق و توسعه جهت اندازهگیری سرمایه نوآوری استفاده میشود. این شیوه سنجش در تحقیقات قبلی( هال و باگچی سن،2002 و شونگر و وانسون، 2002) مورد استفاده قرار گرفته است. شدت تحقیق و توسعه که نماینده سرمایه نوآوری تلقی میشود از طریق رابطه ذیل محاسبه میشود:

R&D IN = R&D EX ÷ NI
R&D IN: شدت تحقیق و توسعه
R&D EX: هزینه های تحقیق و توسعه
NI: سود خالص عملیاتی

1-6-3. شیوه اندازهگیری کارآیی مالی
یکی از متغییرهای وابسته این پژوهش، کارآیی مالی شرکتها است که در قالب نسبتهای سودآوری ارائه شده توسط نوو، اندازهگیری میشود. زیرا نسبتهای سودآوری به عنوان یکی از مهمترین معیارهای کارآیی مالی در نظر گرفته میشوند.در این میان از بازده داراییها بعنوان نماینده کارآیی مالی استفاده خواهد شد.
بازده داراییها : این نسبت بیانگر کارآیی استفاده از داراییها است و میزان سود به ازای هر ریال از وجوه سرمایهگذاری شده در شرکت را نشان میدهد:

ROA: بازده دارایی ها؛
NI: سود خالص؛

1-6-4. شیوه اندازهگیری ارزش شرکت
جهت اندازهگیری ارزش شرکت در این تحقیق از معیار کیوتوبین استفاده میشود. کیوتوبین عبارتست از نسبت ارزش بازار شرکت بر ارزش دفتری یا ارزش جایگزینی دارایی‌های شرکت. از آنجایی که بدست آوردن ارزش جایگزینی دارایی‌های شرکت با توجه به اطلاعات موجود در صورتهای مالی و گزارشات بورس مشکل و اغلب موارد غیر ممکن است از ارزش دفتری دارایی‌های شرکت در مخرج کسر استفاده می‌گردد و در صورت کسر نیز ارزش بازار شرکت، مجموع ارزش بازار سهام شرکت و ارزش دفتری بدهی‌ها است. بدین ترتیب کیوتوبین از فرمول زیر محاسبه می‌گردد:
Tobin’s Qi,t= M.V.S+ B.V.D/ B.V.A
M.V.S : ارزش ‌بازار سهام ‌عادی
B.V.D :ارزش دفتری بدهی‌ها
B.V.A : ارزش دفتری‌ دارایی‌ها

1-7. روش تحقیق
روش تحقیق توصیفی و از نوع همبستگی است. توصیفی به این دلیل که هدف آن توصیف کردن شرایط یا پدیدههای مورد بررسی است و برای شناخت بیشتر شرایط موجود میباشد و همبستگی به دلیل اینکه در این تحقیق رابطه بین متغیرها موردنظر است. تحقیق حاضر به بررسی روابط بین متغیرها پرداخته و در پی اثبات وجود این رابطه در شرایط کنونی براساس دادههای تاریخی میباشد. بنابراین میتوان آن را از نوع پس رویدادی طبقهبندی نمود. در اینگونه تحقیقات، محقق به بررسی علت و معلول (متغیر مستقل و متغیر وابسته) پس از وقوع میپردازد. در این تحقیقات بین متغیرها یک رابطه آماری وجود دارد که هدف بررسی این رابطه میباشد . همچنین متغیرها قابل دستکاری نیستند.
هدف تحقیق بررسی ارتباط بین سرمایه فکری و سرمایه نوآوری با کارآیی مالی و ارزش شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران میباشد. براین اساس دادههای شرکتهای نمونه برای یک دوره زمانی شش ساله از 1383 تا 1388 جمعآوری میگردد. سپس براساس روش ذیل متغیرهای تحقیق اندازهگیری و فرضیات آزمون میگردند.

1-8. جامعه آماری
جامعه آماری این تحقیق شامل کلیه شرکتهای موجود در صنعت داروسازی و صنعت سیمان پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران میباشد. با توجه به محدودیتی که در جامعه آماری اعمال شده است؛ نمونه آماری تحقیق منطبق با جامعه آماری است. بعبارت دیگر کلیه اعضای جامعه آماری که دارای شرایط ذیل بودهاند؛ در نمونه وارد شدهاند.
1) پایان سال مالی شرکت منتهی به پایان اسفند باشد.
2) شرکت در دوره مورد مطالعه تغییر سال مالی نداشته باشد.
3) نماد معاملاتی شرکت به تابلوی غیررسمی بورس منتقل نشده باشد.
4) نماد معاملاتی شرکت فعال و حداقل یکبار در سال معامله شده باشد.
5) اطلاعات مالی شرکت در دوره مورد مطالعه در دسترس باشد.
بنابراین روش نمونه گیری حذفی سیستماتیک و دوره تحقیق 6 سال متوالی از 1383 لغایت 1388 است و براساس ملاحظات فوق شرکتهایی که شرایط مذکور را نداشتهاند از نمونه حذف شدهاند.

1-9. روش جمعآوری دادهها
با توجه به ماهیت این تحقیق از دو روش میدانی و کتابخانهای استفاده میشود:
روش کتابخانهای: استفاده از منابع کتابخانهای که شامل کتاب، مجلات، پایان نامهها، مقالات و اینترنت میباشد. این روش برای انجام مطالعات مقدماتی، تدوین فصل ادبیات تحقیق و چارچوب نظری پژوهش بکار میرود.
روش میدانی: برای جمعآوی دادههای مربوط به فرضیات تحقیق به گروه شرکتهای پذیرفته در بورس مراجعه خواهیم نمود و پس از استخراج اطلاعات مورد نیاز از طریق نرم افزار تدبیر پرداز و بانکهای اطلاعاتی سازمان بورس و تجمیع دادهها در ستونهای Excel به آزمون و تحلیل و تفسیر نتایج جهت تصمیمگیری در خصوص فرضیات پژوهش میپردازیم.

1-10. روش آزمون فرضیات
در این تحقیق از روش “رگرسیون حداقل مربعات جزئی” برای تخمین رابطه بین متغیرها استفاده میشود. هدف این روش حداکثر نمودن واریانس توزیع است. بنابراین، ضریب تعیین و معنیداری روابط بین متغیرهای اساسی تحقیق نشان دهنده مناسب بودن مدل هستند.
جهت آزمون فرضیات این تحقیق 4 الگوی رگرسیونی برازش داده شده است. در این الگوها متغیرهای وابسته تحقیق شامل ارزش شرکت و کارآیی مالی تابعی از سرمایه فکری و سرمایه نوآوری تلقی شدهاند. همچنین از متغیرهای اندازه شرکت و نرخ رشد فروش بعنوان متغیرهای کنترل جهت خنثی کردن ویژگیهای مختلف شرکتهای نمونه آماری استفاده شده است.
الگوی آزمون فرضیه اول Qit=?0+ ?1 VAIC it+ ?2SIZE it+ ?3GROW it+? it
الگوی آزمون فرضیه دوم Qit=?0+ ?1 RDT it+ ?2SIZE it+ ?3GROW it+? it
الگوی آزمون فرضیه سوم ROAit=?0+ ?1VAIC it+ ?2 SIZE it+ ?3 GROW it+? it
الگوی آزمون فرضیه چهارم ROAit=?0+ ?1RDT it+ ?2SIZE it+ ?3GROW it+? it
Qit: معیار کیوتوبین (شاخص ارزش شرکت)
ROAit: بازده داراییهای شرکت (محاسبه شده در بند ب-3)
VAIC it: کارآیی سرمایه فکری (محاسبه شده در بند ب-1)
RDT it: شدت تحقیق و توسعه (محاسبه شده در بند ب-2)
SIZE it: لگاریتم طبیعی داراییهای شرکت (متغیر کنترل اندازه شرکت)
GROW it: نرخ رشد فروش (تفاوت بین درآمد فروش دوره t+1 و دوره t تقسیم بر درآمد فروش دوره t)
1-11. قلمرو زمانی تحقیق
محدوده زمانی تحقیق شامل شش سال متوالی از سال 1383 تا 1388 میباشد که بررسی فرضیات تحقیق با استفاده از دادههای واقعی این سالها انجام میپذیرد. براساس هدف تحقیق اطلاعات مربوط به دوره فوق بررسی و ارتباط بین متغیرها برازش میگردد.

1-12. قلمرو مکانی تحقیق
قلمرو مکانی تحقیق بازار بورس اوراق بهادار تهران میباشد و تمامی شرکتهای پذیرفته شده در بورس که شرایط مذکور در بند جامعه آماری را داشته باشند؛ در نمونه آماری وارد میشوند.

1-13. تعریف واژهگان تحقیق
سرمایه فکری: نوعی سرمایه ارزشمند است که دارایی نامشهود یک سازمان شناخته میشود. اقتصاد امروز مبتنی بر سرمایه فکری است و کالاهای آن دانش و اطلاعات هستند. سرمایه فکری عامل مهم فکری شامل دانش، اطلاعات، اموال فکری و تجربیات است که میتواند برای ایجاد ثروت به کار رود. این مجموعه شامل قدرت فکری یا دانش مفید است.

سرمایه نوآوری: سطح دانش موجود در واحد انتفاعی برای ایجاد محصولات جدید و کسب مزیت رقابتی متمایز بودن با عنوان سرمایه نوآوری تعبیر میشود. شاخص اندازهگیری این متغیر، شدت تحقیق و توسعه میباشد.
ارزش شرکت: جهت اندازهگیری ارزش شرکت از معیار کیوتوبین استفاده میشود. کیوتوبین عبارتست از نسبت ارزش بازار شرکت بر ارزش دفتری یا ارزش جایگزینی دارایی‌های شرکت.
کارآیی مالی : در این تحقیق جهت اندازهگیری کارآیی مالی از نسبت بازده داراییها استفاده میشود. این نسبت بیانگر کارآیی استفاده از داراییها است و میزان سود به ازای هر ریال از وجوه سرمایهگذاری شده در شرکت را نشان میدهد.
1-14. خلاصه فصل
در انجام هر تحقیق و پژوهشی یکی از مهمترین بخشها، ارائه طرح تحقیق (کلیات) مناسب و کامل میباشد. در این فصل سعی شد تا با بیان کلیه جوانب تحقیق، در خصوص مطالعه انجام شده اطلاعات کامل و قابل فهمی ارائه گردد.
بدین منظور ابتدا به بیان مسئله پرداخته شد؛ تا خواننده با مسائل بنیادی تحقیق بیشتر آشنا گردد. سپس دلایل اهمیت تحقیق مطرح گردید و علت انتخاب چنین موضوعی تبیین شد. در ادامه سئوالاتی را قرار است این مطالعه به آن پاسخ دهد؛ بیان گردید و در این راستا اهداف و فرضیههای تحقیق مطرح شد.
همچنین نحوه پاسخگویی به سئوالات و شیوه آزمون فرضیات بصورت اجمالی تبیین گردید و نهایتاً واژهگان کلیدی تحقیق را تعریف نمودیم. در ادامه این رساله که شامل فصول دو تا پنج میباشد کلیه موارد فوق بتفصیل خواهد آمد.


پاسخ دهید